غيبت

- غيبت

 

غِيبت از خطرناک ترين بيماري هاي زبان است و خداوند سبحان ما را از غيبت برحذر داشته و کسي را که غيبت برادرش را نموده، و آنچه را او ناپسند مي دارد در مورد او بيان مي دارد، به کسي تشبيه کرده است که گوشت تن برادر مرده ي خود را مي خورد، مي فرمايد: {ولا يغتب بعضكم بعضًا أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتًا فكرهتموه واتقوا الله إن الله تواب رحيم } [حجرات: 12] يعني: " و بعضى از شما غيبت بعضى نكند آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده‏اش را بخورد از آن كراهت داريد [پس] از خدا بترسيد كه خدا توبه‏پذير مهربان است."

پيامبر صلى الله عليه و سلم اصحابش را از غيبت برحذر داشته و مي فرمود: (أتدرون ما الغِيبة؟) قالوا: الله ورسوله أعلم. فقال الله صلى الله عليه وسلم: (ذِكْرُكَ أخاك بما يكره)، فقال أحد الصحابة: أرأيتَ إن كان في أخي ما أقول؟ فقال الرسول صلى الله عليه وسلم: (إن كان فيه ما تقول فقد اغتبتَه، وإن لم يكن فيه فقد بَهَتَّه) [مسلم] يعني: " آيا مي دانيد که غيبت چيست؟ گفتند: خدا و رسولش بهتر مي دانند. پيامبر صلي الله عليه و سلم فرمود: بيان چيزهايي در مورد برادرت که ناپسند مي دارد. و آن حضرت صلي الله عليه و سلم فرمودند: چنانچه آن چيزهايي که مي گويي در او باشد غيبتش کرده اي و اگر نباشد به او بهتان زده اي."

 

غيبت باعث گسستن روابط دوستي و محبت ميان مردم گشته و بذر کينه و بدخواهي و نفرت را ميان آنان مي کارد و بيانگر پليد بودن گوينده اش و عمق حسد و ستم پيشه گي درون در درون وي مي باشد. امام علي -رضي الله عنه- انسان هاي اهل غيبت را به اشراري همچون مگسان تشبيه مي نمايد و مي فرمايد: انسان هاي شرور بدنبال بدي هاي مردم اند و نيکي ها آنان را رها مي نمايند همانگونه که مگس ها تنها به دنبال محل هاي فاسد و گنديده مي گردند.

 

کسي به غيبت از ديگران بپردازد از جانب آنان ناپسند و مطرود بوده و کسي حرف هاي او را تصديق نکرده و در کاري شرکتش نمي دهند.

 

به قول يکي از حکيمان گفته است: وقتي کسي را ديدي که غيبت ديگران را مي کند تمام سعيت را بکن تا نه تو او را بشناسي و نه او ترا.

 

غيبت  ساير عبادت هاي مسلمان را نيز تباه مي کند. روزه داري که از ديگران غيبت مي کند پاداش روزه و ديگر عباداتش را از کف مي دهد. روايت مي شود که در زمان پيامبر  صلى الله عليه و سلم دو زن روزه داشتند و غيبت نيز مي نمودند. پيامبر صلى الله عليه و سلم از اين موضوع مطلع شد به آن دو زن فرمود: (صامتا عما أحل الله، وأفطرتا على ما حرم الله) [احمد] يعني: "روزه گرفتند از آنچه خدا حلال کرده است و به آنچه حرام نموده است شتافتند."، يعني از غذا و نوشيدني دست کشيده و روي به صحبت و گفتگو در مورد آبروي مردم آوردند و خداوند روزه ي شان را نمي پذيرد.

 

غيبت مستوجب عذابي شديد و مجازاتي دردناک از جانب خداوند است. رسول خدا صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (لما عُرِجَ بي (أي في رحلة الإسراء) مررتُ بقوم لهم أظفار من نحاس يخْمِشُون (يجرحون) وجوههم وصدورهم، فقلت: مَنْ هؤلاء يا جبريل؟ قال: هؤلاء الذين يأكلون لحوم الناس ويقعون في أعراضهم) [ابوداود] يعني: "چون به معراج برده شدم، از کنار گروهي گذشتم که ناخن هايي مسين داشتند و بدان روي ها و سينه هاي شانرا مي خراشيدند.

گفتم: اي جبرئيل اين ها کيانند؟

فرمود: اينان کساني اند که گوشتهاي مردم را مي خورند و آبروي شان را مي ريزند."

در موارد خاصي اسلام به مسلمانان اجازه داده است تا عيب هاي ديگران را بيان نمايد و در اين موارد اين کار غيبت محسوب نشده و فرد بخاطر آن مجازات نمي گردد. اين موارد به قرار زير مي باشند:

 

* بردن شکايت نزد قاضي و يا حاکم: مظلوم حق دارد که از کسي که به او ظلم نموده است پيش قاضي و مانند آن شکايت ببرد.

 

 * ايجاد تغيير در اعمال زشت و ناپسند کسي و برگرداندن فرد گناهکار به سوي مسير درست و صحيح. در اين حالت شخص مي تواند که بگويد: فلان کس چنين و چنان مي کند. تابلکه فرد مذکور سرزنش شده و از کاري که مي کند دست بازدارد. البته در صورتيکه به نصيحت و تندرز کسي گوش فرانمي دهد و پرده پوشي در او تاثير مثبتي ايجاد نمي نمايد. شرط بدون اشکال بودن اين کار در اين است که هدف از آن ايجاد تغيير در کار ناپسند بوده و آوازه و شهرت بخشيدن به نافراني فرد نباشد.

* برحذر داشتن مسلمانان از آسيب و گزند و اندرز دادن به آنان: فرد مسلمان اجازه دارد که برادرش را به دور ماندن از برخي اشخاص، بخاطر صفات و اخلاق ناپسندي که دارند و باعث آسيب و ضرر مي گردد، پند دهد.

* اعلان بي بندوباري و بدعت: چنانچه کسي بطور آشکارا به گناه مبادرت مي ورزد؛ مثلاً شراب مي نوشد و يا حق ديگران را خورده و ستم مي کند، بيان عيب هاي او اشکالي ندارد. شايد که دست از اين اعمال برداشته و بسوي خداوند بازگردد.

* شناسه: اگر شخصي داراي لقب خاصي باشد که مردم او را با همان نام مي شناسند؛ مانند آنکه بگويند: فلان کس نابينا، يا لوچ و ... در اين حالت اگر غرض شناختن فرد باشد بيان آن اشکال ندارد ولي درصورتيکه هدف ناسزاگويي و تحقير فرد باشد جايز نمي باشد.

در آخر، کلام حسن بصري را بخوانيد که مي گويد: غيبت مگر در سه مورد جايز نيست: فاسقي که بزهکاريش را آشکار مي کند، فرد بدعت گزار، و امام و رئيس زورگو و غيرعادل.